Chè Lam Đường Lâm – Đặc Sản Ngôi Làng Cổ Nhất Việt Nam

Chè lam Đường Lâm đã khiến nhiều người lầm tưởng là một món chè, song thực chất đây là món bánh đặc sản mang đậm hồn quê Bắc Bộ.

Nếu ngày xưa chè lam chỉ được làm vào dịp Tết như món ăn chơi dân dã thanh tao, thì nay món bánh này được sản xuất và bán quanh năm tại ngôi làng cổ nhất Việt Nam.

Khi tìm kiếm cụm từ “chè lam” trên Google chỉ trong 0,46 giây đã cho hơn 1 triệu kết quả. Theo Bách khoa toàn thư Wikipedia, chè lam nổi tiếng là đặc sản của huyện Vĩnh Lộc, Thanh Hóa. Tuy nhiên khi đến Đường Lâm (thị xã Sơn Tây, Hà Nội), món bánh này được làm và bày bán khắp trong làng ngoài ngõ. Cùng với kẹo lạc, kẹo dồi, oản, bỏng gạo… chè lam Đường Lâm trở thành quà quê gắn liền với vùng đất bên bờ sông Hồng.

Chè Lam Đường Lâm và Những Bếp Lửa Truyền Thống

Về làng cổ Đường Lâm vào bất kỳ mùa nào, ghé thăm các gia đình làm nghề truyền thống, du khách dễ dàng bắt gặp mùi thơm nức của gạo nếp mới, gừng, mạch nha và đậu phộng rang. Bên bếp than hồng, những mẻ chè lam thoăn thoắt ra lò qua đôi bàn tay khéo léo của các nghệ nhân.

Chè Lam được bày bán khắp ở Đường Lâm trên những chiếc chõng tre có ấm chè tươi thơm nồng.

Chè lam mỗi nơi có công thức riêng nhưng nguyên liệu cơ bản gần như giống nhau: đường mật, mạch nha, gừng tươi, bột gạo nếp rang và lạc rang. Những nguyên liệu giản dị gắn liền với nông thôn Việt Nam nhưng khi kết hợp lại tạo nên thức quà quê ăn một lần là nhớ mãi.

Nguyên Liệu Làm Chè Lam Đường Lâm

Gạo nếp làm chè lam thường là nếp cái hoa vàng hoặc nếp thơm – những giống gạo đặc sản. Gạo ngon sau khi rang và nghiền thành bột sẽ càng thơm khi nấu. Gừng tươi được chọn những nhánh già vừa cay nồng vừa thơm. Trước đây người dân Đường Lâm thường dùng mật mía màu nâu, nay có thể thay bằng đường trắng tùy theo từng mẻ bánh.

Những miếng chè lam được phủ lớp bột áo trắng tinh, thơm phức.

Công đoạn nấu chè lam là quan trọng nhất. Người thợ lành nghề phải cân đo đong đếm từng nguyên liệu sao cho vừa vặn. Trên bếp than hồng là nồi nước với gừng đã gọt vỏ bào nhuyễn. Đường, mạch nha, lạc rang và một chút muối được cho vào cùng lúc.

Tất cả được đun lửa vừa, khuấy đều tay để đường tan, hòa quyện với mạch nha và gừng mà không bị cháy khét. Khi hỗn hợp có màu vàng óng, gần như keo lại thì đến lúc rắc bột.

Cách Làm Chè Lam Thủ Công Tại Đường Lâm

Bột nếp rang nghiền được đổ đều tay vào nồi, đổ đến đâu đảo thật nhanh đến đó. Bột từ gạo nếp rang chín nên khi thêm vào sẽ nhanh chóng hòa quyện mà không bị vón cục. Người thợ phải tính toán lượng bột chính xác để chè lam đạt độ dẻo chuẩn: không quá dẻo dính cũng không quá cứng.

Khi hỗn hợp đặc dẻo và tất cả nguyên liệu đã chín thì mẻ chè lam hoàn thành. Một số nơi dùng bột nước lọc qua túi vải phơi khô thay vì bột rang, nhưng tại Đường Lâm vẫn giữ phương pháp gia truyền dùng bột rang.

Chè lam sau khi nấu xong được đổ lên mâm đã trải lớp bột áo dày. Khi nguội, dùng dao bén cắt thành miếng chữ nhật 1,5×5 cm rồi lăn qua lớp bột áo để các miếng bánh không dính vào nhau.

Những mâm chè lam hấp dẫn mời gọi du khách.

Dù công nghiệp phát triển, chè lam Đường Lâm vẫn được làm hoàn toàn thủ công theo phương pháp gia truyền. Mỗi nhà có bí quyết riêng nhưng miếng chè lam đạt chuẩn phải dẻo vừa, ngọt thanh, cay thơm nồng của gừng và béo ngậy của lạc rang.

Chè lam ngon nhất khi thưởng thức vào những ngày gió heo may bên chén trà nóng. Cắn một miếng chè lam, nhấp ngụm trà, du khách như cảm nhận được tinh túy và hồn quê Bắc Bộ. Đến Đường Lâm, dù ghé chùa Mía, đền Phùng Hưng, Lăng Ngô Quyền hay những ngôi nhà cổ 300-400 năm tuổi, du khách đều có dịp thưởng thức món đặc sản này trong không gian yên bình, lắng nghe những câu chuyện khai hoang lập ấp từ xa xưa.