Nghề khắc con dấu thủ công ở phố cổ Hà Nội

Khi đi bộ trong phố cổ Hà Nội, du khách dễ dàng bắt gặp những cửa hiệu nhỏ chuyên khắc con dấu thủ công, tập trung nhiều nhất ở phố Hàng Quạt và Tố Tịch. Đặc trưng là người thợ cặm cụi làm việc bên bàn nhỏ trước cửa, bao quanh bởi khuôn gỗ và con dấu nhiều hình vẽ, kích cỡ.

Khắc con dấu thủ công là nghề lâu đời của Hà Nội, tồn tại hàng trăm năm. Bên cạnh họa tiết truyền thống, con dấu ngày nay còn là quà lưu niệm với nội dung đa dạng cho khách du lịch trong và ngoài nước, giá từ 70.000 – 100.000 đồng.

Ông Phạm Văn Toàn, người làm nghề hơn 45 năm ở phố Hàng Quạt, cho biết gỗ thừng mực là loại phù hợp nhất để làm con dấu nhờ đặc tính nhẹ, mịn và thấm mực đều. Ông thường đặt sẵn phôi gỗ, khi có khách sẽ mài nhẵn bề mặt rồi khắc hình.

Khách có thể chọn hình trực tiếp tại cửa hàng hoặc gửi file ảnh theo sở thích. Người thợ in hoặc vẽ hình lên bề mặt, đo đạc rồi khắc bằng tay. Ông Phạm Văn Quang ở đầu phố Hàng Quạt chia sẻ công việc đòi hỏi sự tập trung, tỉ mỉ. Dù chỉ dùng dao và đục, mỗi thợ đều có nét riêng thể hiện qua sản phẩm. Dao dùng cho chi tiết nhỏ như viền, nét chữ; đục dùng cho mảng lớn. Con dấu được đặt trên dụng cụ gỗ rỗng để tiện thao tác.

Con dấu in hình cỏ bốn lá kèm tên người được tặng sau khi hoàn thành. Ông Phạm Văn Toàn mất khoảng nửa giờ để hoàn thiện. Đây là sản phẩm do du khách từ TP HCM đặt làm để tặng bạn trong chuyến tham quan phố cổ Hà Nội, tượng trưng cho sự may mắn.

Bộ đồ nghề của người làm dấu thủ công gồm bút, thước kẻ, vẽ viền, dao, đục và giấy trắng để phác thảo ý tưởng của khách.

Theo các nhà nghiên cứu, nghề khắc con dấu ở Hà Nội có nguồn gốc từ tỉnh Hà Tây cũ, cách đây hàng trăm năm. Những cửa hiệu lâu đời vẫn duy trì chế tác họa tiết cổ truyền như chữ triện, bản khắc tranh thờ, tranh dân gian và khuôn làm bánh thủ công.

Vài năm gần đây, các cửa hàng nhận làm thêm con dấu in hình chân dung, phong cảnh với giá cao gấp bốn đến năm lần họa tiết thông thường (khoảng 250.000 – 350.000 đồng). Loại dấu này đòi hỏi tay nghề cao và nhiều thời gian hoàn thiện nên giá đắt hơn.

Ông Toàn cho biết đã quen với con dấu từ nhỏ vì đây là nghề gia truyền. Người muốn theo học mất khoảng 2 năm đào tạo để thạo nghề. Người có năng khiếu sẽ học nhanh và làm được sản phẩm cầu kỳ hơn.