Mơ muối Umeboshi: Hành trình từ vua chúa đến bàn ăn người Nhật

Đằng sau những quả mơ muối bé nhỏ là những câu chuyện lịch sử mà người Nhật nhiều đời truyền giữ.

Nhật Bản nổi tiếng với nền ẩm thực chú trọng hương vị tươi ngon, tinh khiết tự nhiên. Giữa những món ăn thanh tao theo mùa, mơ muối Umeboshi nổi bật nhờ vị chua gắt và mặn mòi đặc trưng.

Mơ muối Umeboshi là gì?

Umeboshi là món muối phổ biến trong ẩm thực Nhật Bản, được làm từ quả mơ ngâm muối lâu ngày rồi phơi héo. Có hai loại chính: mơ muối màu vàng tự nhiên và mơ muối màu đỏ (nhờ muối chung với lá tía tô). Loại màu đỏ được sử dụng rộng rãi hơn. Umeboshi thường mềm, chua gắt và mặn. Ngoài ra còn có Umezuke giòn hơn vì không phơi héo.

Mỗi năm vào đầu tháng 6, mùa thu hoạch mơ bắt đầu. Người Nhật tuyển chọn những quả tròn, không xước để muối vì quả hỏng dễ lên mốc. Sau khi rửa sạch, cắt cuống, họ ngâm mơ trong nước muối hoặc rượu mạnh để khử trùng. Lá tía tô được xóc muối và bóp cho ngót. Tỷ lệ muối có thể điều chỉnh tùy theo thời gian bảo quản mong muốn.

Quá trình muối diễn ra theo từng lớp muối, mơ và lá tía tô trong lọ sành, để nơi tối. Muối tan ra tạo vị mặn, mơ tiết nước chua và tía tô nhả màu tím. Khi nước ngập mặt quả, người ta vớt ra phơi héo 2-3 ngày. Nước ngâm gọi là “giấm mơ Umeboshi” và thường dùng chung với quả. Thời gian ủ càng lâu, vị càng đậm đà và giá trị dinh dưỡng càng cao.

Chỉ sau 1 năm là có thể dùng được, nhưng để ngon và bổ hơn, người Nhật thường ngâm từ 3 đến 5 năm. Vùng Minabe thuộc tỉnh Wakayama nổi tiếng nhất về sản xuất Umeboshi.

Lịch sử mơ muối Umeboshi qua các thời kỳ

Umeboshi gắn liền với đời sống ẩm thực Nhật Bản từ rất sớm. Vào thời Heian (794–1185), một vị vua tự chữa bệnh bằng trà pha Umeboshi và tảo bẹ Kombu. Từ đó, món ăn này được tầng lớp vua chúa và quý tộc dùng để tráng miệng sau bữa ăn. Đến thời Sengoku (1467–1603), Samurai mang Umeboshi ra chiến trường để giải độc và sát trùng vết thương nhờ hàm lượng muối cao.

Sang thời Edo (1603–1868), nông nghiệp phát triển giúp Umeboshi trở nên phổ biến với mọi tầng lớp. Mỗi gia đình đều tự muối mơ và món ăn này nhanh chóng trở thành nét văn hóa ẩm thực truyền thống của người Nhật.

Mơ muối Umeboshi trong bữa ăn hiện đại

Ngày nay, Umeboshi là món ăn quen thuộc trên bàn ăn người Nhật. Nó giàu kali, mangan, vitamin A và được dùng như phương thuốc dân dã hỗ trợ giải độc, giảm ho, đau họng, đau dạ dày. Trong chiến tranh, Umeboshi là thực phẩm dễ bảo quản, giúp người dân vượt qua khó khăn. Người Nhật có câu: “Con người sẽ còn tồn tại chừng nào còn một quả Umeboshi nằm trên bát cơm”.

Mùa hè, Umeboshi ăn với mì Udon giúp tiêu hóa tốt hơn. Mùa đông dùng để chống cảm cúm và thông họng. Ngoài ra, giấm mơ còn được dùng để xào rau hoặc nêm nếm. Dù nhỏ bé, quả mơ muối Umeboshi chứa đựng cả một câu chuyện văn hóa và dinh dưỡng lâu đời của Nhật Bản.