Tháp nước Hàng Đậu: Di tích lịch sử thành không gian nghệ thuật Hà Nội

Tháp nước Hàng Đậu được xây dựng từ năm 1894, nằm tại ngã sáu các phố Hàng Than, Hàng Lược, Hàng Giấy, Hàng Đậu, Quán Thánh và Phan Đình Phùng, nhằm cung cấp nước sạch cho binh lính Pháp thời bấy giờ.

Tháp nước Hàng Đậu – biểu tượng lịch sử và không gian nghệ thuật Thủ đô

Tháp nước Hàng Đậu có tên ban đầu là Đài Đầu, Bốt Hàng Đậu hay Nhà máy nước tròn. Cùng với tháp nước Đồn Thủy, công trình này đóng vai trò cấp nước cho thành phố trong giai đoạn Pháp thuộc, sau trở thành di tích lịch sử của Thủ đô Hà Nội. Tháp được xây bằng đá hộc, hình trụ tròn, đường kính 19 m, cao 3 tầng, mái hình chóp nón, giữa có cột thu lôi, được xem là công trình văn minh quan trọng nhất lúc bấy giờ.

Tháp nước Hàng Đậu được cải tạo thành không gian nghệ thuật và mở cửa cho du khách tham quan.

Hình mô phỏng một triển lãm bên trong tháp nước Hàng Đậu. Ảnh: Báo Kinh tế & Đô thị.

Ảnh: Báo Tri thức và Cuộc sống

Vào ngày 19 tháng 7 năm 1888, Tổng thống Pháp Sadi Carnot đã ký sắc lệnh thành lập thành phố Hà Nội. Trước khi tháp nước Hàng Đậu được xây dựng, người Hà Nội chủ yếu dùng nước giếng đào hoặc nước từ ao hồ. Những năm 1894, nhiều đợt dịch bệnh lớn liên quan đến ô nhiễm nước đã xảy ra, ảnh hưởng tới rất nhiều người dân, trong đó có cả 12 nghìn quân sĩ Pháp.

Không gian nghệ thuật bên trong tháp. Ảnh: Báo Kinh tế & Đô thị.

Ảnh: Báo Tri thức và Cuộc sống

Do đó, thực dân Pháp đã thành lập ủy ban khảo sát nguồn nước và quyết định xây dựng nhà máy nước sạch. Dự án xây dựng tháp nước cùng các công trình điện nước khác chủ yếu phục vụ thực dân và binh lính Pháp, còn người dân bị hạn chế sử dụng. Kể từ khi hoàn thành, tháp nước Hàng Đậu được coi là công trình đầu tiên đánh dấu sự thay đổi bộ mặt thành phố Hà Nội.

Tháp nước Hàng Đậu có thiết kế giống pháo đài kiên cố cao ba tầng, thân hình trụ tròn và mái tôn hình chóp nón. Đường kính thân tháp là 19 m, cao 21 m, dung tích 1250 m³. Xung quanh tháp được bao quanh bởi bức tường đá đục 54 ô cửa hẹp cao như lỗ châu mai. Bên ngoài tường có hình khối vòm cung và họa tiết trang trí sắt uốn. Phần cổng ra vào được lắp hai cánh cửa theo phong cách đặc trưng của công trình Pháp thời đó.

Từ năm 1960, chính quyền Việt Nam Dân chủ Cộng hòa nâng cấp nhà máy nước Yên Phụ và thay thế công nghệ truyền dẫn nước sạch. Tháp nước Hàng Đậu không còn sử dụng và bị bỏ hoang một thời gian dài. Thậm chí, tháp từng bị đe dọa tháo dỡ để xây công trình phúc lợi khác vì vị trí đắc địa. Trong nhiều năm, xung quanh chân tháp là các ki-ốt buôn bán, đến năm 2003 mới được trả về cảnh quan ban đầu.

Vào tháng 4 năm 2010, nhân dịp Đại lễ 1000 năm Thăng Long – Hà Nội, tòa tháp được cải tạo toàn diện. Ngoài việc lắp đèn hắt chiếu sáng, bóc lớp vữa cũ, trát lớp mới, lợp lại mái tôn, thay vỉa hè, tháp nước còn được lắp đặt trạm điện và hệ thống chiếu sáng. Đến nay, tháp nước Hàng Đậu đang được tu sửa để trở thành không gian nghệ thuật, dự kiến mở cửa cho khách tham quan từ ngày 17/11 đến 31/12/2023.