Làng Chiếu Cẩm Nê: Chuyện Nghề Dệt Chiếu Truyền Thống Đà Nẵng

Làng chiếu Cẩm Nê Đà Nẵng từng vang danh khắp dải miền Trung với nghề dệt chiếu cói truyền thống nổi tiếng từ bao đời nay.

Làng Chiếu Cẩm Nê Và Nguồn Gốc Nghề Dệt Chiếu

Thôn Cẩm Nê nằm cách trung tâm thành phố Đà Nẵng khoảng 14 km. Nơi đây được biết đến nhiều với sản phẩm chiếu cói đòi hỏi sự tỉ mỉ, kiên nhẫn của những người thợ thủ công.

Phơi chiếu đầy màu sắc

Nghề dệt chiếu Cẩm Nê có nguồn gốc từ huyện Hoằng Hóa, tỉnh Thanh Hóa. Nghề được truyền vào miền Nam sau khi vua Lê Thánh Tông sáp nhập thành Đồ Bàn vào Quảng Nam – Đà Nẵng sau chiến thắng Chiêm Thành.

Dệt chiếu truyền thống. Ảnh: Báo Đà Nẵng.

Sau cuộc chinh phạt, nhiều người ở lại sinh sống và mang theo các nghề thủ công truyền thống. Trong đó sản phẩm chiếu cói cũng được mang vào và phát triển ở vùng đất này.

Chiếu phơi dưới nắng gắt để khô giòn và thơm

Cây cói, cây đay tại vùng Cẩm Nê và dọc ven sông từ cầu Đỏ lên giáp thôn Thạch Bồ sinh sôi mạnh mẽ. Qua bàn tay nghệ nhân, sợi cói, sợi đay được dệt thành những chiếc chiếu trơn, chiếu hoa với màu sắc bắt mắt. Nghề làm chiếu đã nuôi sống người dân qua bao thế hệ.

Nhuộm sợi chiếu trước khi dệt. Ảnh: Báo Lao động.

Qua thời gian, sản phẩm của làng chiếu Cẩm Nê ngày càng được khách hàng ưa chuộng bởi sự chắc chắn, tỉ mỉ. Tuy nhiên, người trẻ hiện nay ít tha thiết với khung dệt hay những bó cói, sợi đay, khiến nghề có nguy cơ mai một nếu không có người kế thừa.

Ảnh: Báo Đà Nẵng

Trong ký ức người dân thôn Cẩm Nê, làng chiếu Cẩm Nê nổi tiếng gần xa nên ngày ấy dân làng luôn hăng hái sản xuất. Nhà nào cũng có ít nhất một khung dệt, nhiều nhà có ba bốn khung và thuê nhân công dệt ngày đêm. Làng quê rộn ràng tiếng rập khung, tiếng xe chuyển hàng. Gần Tết, những gam màu vàng, xanh, đỏ, tím nhuộm trên sợi cói được phơi khô khắp thôn.

Sợi lác trước khi nhuộm. Ảnh: Báo Đà Nẵng.

Chiếu Cẩm Nê nổi tiếng với viền chiếu gấp cẩn thận, dày, bền và êm ái. Những kỹ thuật này là bí quyết riêng của người dân làng chiếu Cẩm Nê mà ít nơi sánh được. Vào mùa hè, nằm trên chiếu thấy thoáng mát và thoang thoảng mùi thơm của sợi cói khô phơi nắng cẩn thận.

Chỉ còn những người già dệt chiếu. Ảnh: Văn Thành Lê.

Làng Cẩm Nê dệt nhiều loại chiếu khổ rộng, khổ hẹp, chiếu trơn và chiếu hoa. Chiếu trơn không nhuộm màu, được dệt từ sợi dài không chắp, loại sợi nhỏ bán đắt tiền hơn loại dệt chắp.

Ảnh: Báo Đà Nẵng

Loại chiếu trơn trắng dùng lác phơi khô vừa phải, khi khô còn ửng màu xanh để mang vào dệt. Chiếu dệt xong đem phơi nắng để lá chiếu trắng sáng bóng, thơm và khô giòn những đầu thừa sợi lác, sợi đay trước khi dùng dao phạt sạch.

Những nghệ nhân còn lại của làng nghề. Ảnh: Báo Lao động.

Chiếu hoa ở Cẩm Nê không phải dệt chiếu trắng xong mới in hoa mà phải chọn sợi lác về nhuộm phẩm màu trước khi dệt. Phẩm được nấu lên và nhúng sợi lác vào từng nắm một rồi mang phơi nắng, có thể nhuộm một hoặc hai ba lần.

Ảnh: Báo Đà Nẵng

Công đoạn chọn cây để làm khổ và thoi dệt là phần công phu nhất. Cây phải thật thẳng, nhẹ và bền. Làng chiếu Cẩm Nê thường dùng cây cau già để làm khổ và thoi. Mỗi khung dệt có hai người tham gia, một người luồn cói và người kia dùng go dệt cói vào đay cho chắc chắn.

Chiếu dệt xong mang phơi khắp sân, cuối cùng ghim các đầu dây đay để các sợi lác hai đầu khỏi bung ra. Để chiếu không lệch, công đoạn này đòi hỏi sự khéo léo và cặp mắt tinh tế.

Ảnh: Báo Đà Nẵng

Ngày nay làng chiếu Cẩm Nê gặp khó khăn trước sự cạnh tranh của chiếu công nghiệp. Để bảo tồn nghề dệt chiếu truyền thống, người dân cần hỗ trợ lẫn nhau về kinh nghiệm, vốn và đảm bảo sản phẩm có chất lượng, giá cả cạnh tranh để nghề tồn tại và phát triển lâu dài.