Bí ẩn tục bắt chồng của người Êđê trên đèo Phượng Hoàng

Bên núi cao, bên vực sâu với nhiều khúc cua tử thần cheo leo hiểm trở, đèo Phượng Hoàng nằm giáp ranh giữa hai tỉnh Khánh Hòa và Đắk Lắk được ví là “đệ nhất hùng quan” ở Nam Tây Nguyên. Đây cũng là nơi gìn giữ một phong tục hôn nhân vô cùng độc đáo của đồng bào bản địa.

Ít ai biết trên con đèo dài 12 km từng gắn với nhiều thăng trầm lịch sử lại là nơi cư trú lâu đời của cộng đồng người Êđê. Đã hàng trăm năm trôi qua nhưng đến nay người Êđê ở vùng núi đồi này vẫn duy trì một tập tục đặc biệt: các sơn nữ dùng trâu bò, chiêng ché cùng tiền mặt để thực hiện tục bắt chồng, đưa người đàn ông mình ưng ý về chung sống trọn đời.

Bí ẩn chiếc cầu thang vú của người Êđê

Rời thành phố Nha Trang thơ mộng, hướng về huyện Ninh Hòa theo con đường Quốc lộ 26, chúng tôi vượt chặng đường dài xuyên qua những cánh rừng ngút ngàn để tìm đến con đèo nằm ở cửa ngõ phía đông của tỉnh Đắk Lắk thuộc huyện M’đrắk. Đi qua những đoạn đèo dốc uốn lượn hiểm nguy nhìn từ trên cao như một dải lụa mềm vắt ngang khe núi, hiện ra trước mắt chúng tôi là những nóc nhà sàn của người Êđê nằm e ấp dưới sự chở che của đại ngàn.

Gặp nhau tại nhà cộng đồng với chiếc cầu thang rất đỗi lạ kỳ chạm hình bầu ngực của người phụ nữ, ông Y Den, trưởng ban mặt trận buôn Ethi (thôn 1, xã Ea Trang, huyện M’đrắk) đã chia sẻ những câu chuyện vô cùng thú vị. Khi được hỏi về ý nghĩa của hình chạm khắc độc đáo này, ông giải thích:

“Nó là cầu thang cái, lúc nào cũng phải to, rộng và đẹp hơn cầu thang đực. Cầu thang đực thì làm trơn thôi, nhưng cầu thang cái phải tạc bầu ngực dồi dào sức sống. Đó là biểu tượng bầu sữa mẹ nuôi dưỡng gia đình, ai bước lên nhà cũng phải chạm tay vào bầu ngực để thể hiện sự tôn kính”.

Buôn Ethi bình yên nhìn từ đỉnh đèo Phượng Hoàng.

Các già làng ở đây cho biết, vì người Êđê theo chế độ mẫu hệ, người phụ nữ làm chủ gia đình nên ngôi nhà sàn bắt buộc phải có biểu tượng tôn vinh vai trò của họ. Trong khi cầu thang cái dành cho nữ chủ nhà và khách quý thì cầu thang đực nằm bên hông nhà là lối đi riêng dành cho đàn ông.

Câu chuyện thú vị của những người đàn ông “bị bắt”

Trò chuyện với những người đàn ông Êđê nơi đây, chúng tôi mới hiểu sâu hơn về tục bắt chồng. Ông Ama Kin (53 tuổi) hóm hỉnh chia sẻ: “Mình được vợ ưng ý, bà ấy về thưa với cha mẹ rồi mang sính lễ sang bắt mình về làm chồng. Ngày đó, vợ bắt mình bằng hai con heo lớn với một bộ chiêng quý. Cưới xong là mình về ở rể bên nhà vợ cho đến tận bây giờ”.

Tục lệ này hoàn toàn không phải là chuyện của quá khứ mà vẫn đang diễn ra sinh động trong đời sống thường nhật của các buôn làng. Trưởng buôn Y Den chia sẻ thêm, ngày trước trai gái quen nhau qua các dịp lễ hội, mùa rẫy. Khi đã thầm thương trộm nhớ, người con gái sẽ chủ động nhờ ông mai bà mối sang dạm hỏi nhà trai, thương thảo về sính lễ dẫn cưới.

H’mila (bên trái) rạng rỡ chia sẻ về đám cưới hạnh phúc của mình.

Tại buôn Duy hoang sơ, chúng tôi gặp H’mila (19 tuổi), một sơn nữ sở hữu vẻ đẹp mộc mạc, thanh thoát của núi rừng. Cô chia sẻ đã phải làm lụng, tích lũy tiền bạc trong hơn một năm để chuẩn bị cho ngày trọng đại: “Để đón được Y Đen về làm chồng, nhà gái của em đã chuẩn bị sính lễ gồm 2 con bò, 4 con heo, 10 con gà cùng 15 triệu đồng tiền mặt. Toàn bộ chi phí rượu thịt đãi khách cũng do nhà gái lo liệu”.

Ngồi bên cạnh, cô bạn hàng xóm H’loen cũng tủm tỉm cho biết cô vừa hoàn thành việc bắt chồng cách đây một năm với sính lễ là hai chú bò mộng khỏe mạnh. Khoản thách cưới này cao hay thấp phụ thuộc vào gia cảnh và phẩm chất của chàng trai. Nếu chàng trai siêng năng, khỏe mạnh và được nhiều cô gái theo đuổi, sính lễ của đàng trai đưa ra sẽ có phần cao hơn.

Phong tục truyền thống này mang ý nghĩa như một sự bù đắp, tri ân công lao sinh thành và nuôi dưỡng của cha mẹ chú rể khi con trai họ rời nhà để chuyển sang gánh vác, tạo dựng cuộc sống mới tại gia đình vợ. Trải qua bao thăng trầm, nét văn hóa mẫu hệ đặc sắc này vẫn được người Êđê bên rặng đèo Phượng Hoàng trân trọng gìn giữ như một niềm tự hào riêng biệt.