Nghề dệt zèng A Lưới: Báu vật độc đáo của người Tà Ôi

A Lưới là một huyện vùng cao thơ mộng nằm dọc biên giới Việt – Lào, nơi lưu giữ nhiều nét văn hóa truyền thống đặc sắc của đồng bào dân tộc thiểu số. Trong đó, nghề dệt zèng của người Tà Ôi nổi lên như một biểu tượng văn hóa lâu đời, gắn liền với hành trình mở đất lập nghiệp và đời sống tinh thần phong phú nơi đại ngàn Thừa Thiên Huế.

Nghề dệt zèng – Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

Trải qua bao thăng trầm của lịch sử, nghề dệt zèng (hay còn gọi là dệt thổ cẩm của người Tà Ôi) vẫn kiên cường tồn tại và phát triển thành một nghề thủ công truyền thống độc đáo. Không chỉ đơn thuần là trang phục thường nhật, mỗi tấm zèng thành phẩm đều mang giá trị tâm linh và là niềm tự hào to lớn của người dân vùng cao biên giới.

Những tấm zèng thành phẩm mang màu sắc rực rỡ. Ảnh: Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch.

Những nghệ nhân người Tà Ôi đang dệt zèng tỉ mỉ. Ảnh: cand.

Điểm đặc biệt của những tấm thổ cẩm này là nét đẹp mộc mạc, giản dị nhưng vô cùng tinh tế, phản ánh chân thực tâm hồn phóng khoáng của con người vùng cao A Lưới.

Từng đường kim mũi chỉ thể hiện sự khéo léo của người thợ dệt. Ảnh: Công an Nhân dân.

Sức sống bền bỉ qua thế hệ phụ nữ Tà Ôi

Nghề thủ công này được truyền thụ theo hình thức cha truyền con nối qua nhiều thế hệ. Từ khi lên 13, 14 tuổi, các cô gái Tà Ôi đã được bà, mẹ và chị hướng dẫn chi tiết cách dệt zèng để chuẩn bị hành trang bước vào đời sống gia đình.

Gìn giữ và phát huy giá trị nghề truyền thống. Ảnh minh họa: Báo Quân đội nhân dân.

Người phụ nữ Tà Ôi đảm đương toàn bộ quy trình phức tạp từ khâu dựng khung dệt, chuẩn bị sợi cho đến khi hoàn thiện sản phẩm cuối cùng. Qua đó, vai trò và vị thế của người phụ nữ trong cộng đồng luôn được trân trọng đề cao.

Nghề dệt zèng được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia. Ảnh: Báo Nhân dân.

Nguyên liệu tự nhiên và kỹ thuật đính cườm độc bản

Nguyên liệu chính cấu thành nên tấm zèng thường là sợi bông, len hoặc chỉ với các tông màu chủ đạo như đỏ, đen, trắng và vàng. Sợi bông tự nhiên rất được ưa chuộng nhờ đặc tính thông thoáng vào mùa hè và giữ ấm cực tốt vào mùa đông.

Nguyên liệu dệt được chọn lọc kỹ càng từ tự nhiên. Ảnh: Báo Thanh niên.

Nhờ bộ khung cửi thô sơ được lắp ráp từ những thanh tre, thanh gỗ linh hoạt, người thợ dệt có thể tạo nên vô vàn biến tấu trang phục như áo, váy, túi xách, mũ hay khăn choàng.

Bàn tay và đôi chân khéo léo phối hợp của người phụ nữ Tà Ôi. Ảnh: Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam.

Kỹ thuật đỉnh cao tạo nên thương hiệu riêng cho nghề dệt zèng chính là việc đưa trực tiếp các hạt cườm vào quá trình dệt sợi thay vì đính hay thêu sau khi hoàn thành tấm vải. Phương pháp thủ công này giúp các họa tiết hạt cườm vô cùng chắc chắn và nổi bật trên nền vải màu.

Kỹ thuật dệt cườm trực tiếp vô cùng độc đáo của người Tà Ôi. Ảnh: Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam.

Hơi thở núi rừng trên từng thớ vải

Họa tiết trên thổ cẩm zèng thường mô phỏng các hình tượng tự nhiên quen thuộc như muông thú, cây cỏ, sông suối thông qua các hình học cơ bản như hình thoi, hình tam giác hay các đường kẻ song song đối xứng.

Dệt zèng đóng vai trò quan trọng trong đời sống văn hóa Tà Ôi. Ảnh minh họa: Báo điện tử Đảng cộng sản Việt Nam.

Mỗi tác phẩm zèng ra đời là một câu chuyện kể sinh động về thế giới quan của đồng bào vùng cao, góp phần dệt nên bức tranh văn hóa đa sắc màu cho vùng đất Thừa Thiên Huế.

Nghề truyền thống được nâng niu và phát triển liên tục. Ảnh: Báo điện tử Đảng cộng sản Việt Nam.

Dù từng có giai đoạn đứng trước nguy cơ mai một, nhưng nhờ sự nỗ lực không ngừng nghỉ của các nghệ nhân tâm huyết, nghề dệt zèng đã hồi sinh mạnh mẽ, trở thành sản phẩm du lịch độc đáo thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước đến khám phá, trải nghiệm.

Có những tấm zèng kích thước lớn đòi hỏi hàng tháng trời lao động thủ công. Ảnh: Báo điện tử Đảng cộng sản Việt Nam.

Sự tồn tại bền bỉ của làng nghề dệt zèng A Lưới hôm nay không chỉ giúp bảo tồn bản sắc dân tộc mà còn thúc đẩy kinh tế, du lịch cộng đồng vùng cao ngày càng khởi sắc.