Làng nghề kim hoàn Kế Môn: Tinh hoa chế tác trang sức Huế

Cố đô Huế nổi tiếng với rất nhiều làng nghề truyền thống lâu đời, mang lại những sản phẩm thủ công mỹ nghệ độc đáo. Trong số đó, làng nghề kim hoàn Kế Môn chính là nơi khởi nguồn của những kiệt tác trang sức, điêu khắc vàng bạc tinh xảo từng phục vụ cho hoàng gia triều Nguyễn.

Lịch sử hình thành làng nghề kim hoàn Kế Môn

Theo sử sách ghi lại, vào năm 1783 dưới triều Tây Sơn, ông Cao Đình Độ cùng con trai là Cao Đình Hương từ Thanh Hóa được triều đình trưng tập vào kinh đô Phú Xuân (Huế). Họ được giao trọng trách xây dựng ngành ngân tượng, chuyên nghiên cứu nghệ thuật điêu khắc, chạm trổ vàng bạc và chế tác đồ trang sức cung đình.

Nghệ nhân tài hoa tỉ mỉ chế tác. Ảnh: Báo Tiền phong.

Khi dừng chân tại đất Kế Môn, ông đã tận tâm truyền dạy nghề kim hoàn cho người dân địa phương, biến nơi đây thành cái nôi của những người thợ vàng, thợ bạc lừng lẫy xứ Đàng Trong. Trải qua hàng trăm năm gìn giữ và phát triển, các thế hệ kế cận đã tích lũy tinh hoa để làm nên danh tiếng bền vững cho làng nghề kim hoàn Kế Môn.

Kiềng bạc khảm ngọc tinh tế. Ảnh: Báo Lao động.

Vào ngày 28 tháng 2 năm Canh Ngọ, tổ nghề Cao Đình Độ tạ thế. Nhà vua thương tiếc và truy phong ông tước hiệu “Đệ nhất tổ sư”, ban đất xây lăng mộ tôn nghiêm như hàng quan đại thần. Để tri ân công đức tổ nghề, triều đình cũng cấp đất xây dựng nhà thờ tổ nghề kim hoàn đặt tại số 7, đường Chùa Ông ngày nay.

Khuôn viên linh thiêng thờ tự tổ nghề. Ảnh: Báo Tiền phong.

Tác phẩm cây vàng lá ngọc độc đáo của nghệ nhân Duy Mong. Ảnh: Báo Lao động.

Nét đẹp tinh hoa trong từng sản phẩm chạm khắc

Các tác phẩm chế tác từ làng nghề kim hoàn Kế Môn luôn đạt đến độ thượng thừa về mặt thẩm mỹ, phản ánh đậm nét văn hóa truyền thống Việt Nam. Mỗi món trang sức đều trải qua những quy trình kiểm định và chế tác khắt khe, mang đậm dấu ấn cá nhân của người thợ.

Trang sức cung đình lộng lẫy. Ảnh: VTV.vn.

Kỹ nghệ của làng Kế Môn được chia làm ba nhóm chính: ngành trơn chuyên sản xuất các sản phẩm phom dáng tối giản; ngành đậu tạo ra các họa tiết hình học, hoa văn nhỏ để đính lên bề mặt; và ngành chạm khắc trực tiếp những hoa văn rồng phượng, chim muông sinh động lên bề mặt chất liệu.

Chén ngọc khảm vàng vô cùng quý giá. Ảnh: Báo Lao động.

Những sản phẩm tinh xảo xuất hiện tại Festival Huế. Ảnh: Festival Huế 2022.

Sở dĩ trang sức Kế Môn luôn vượt trội so với các nơi khác là nhờ độ tinh xảo tối đa, đường nét chạm trổ vô cùng uyển chuyển. Những sản phẩm như vòng tay, kiềng cổ, nhẫn, khuyên tai vàng bạc… luôn là lựa chọn hàng đầu của giới quý tộc xưa và những người yêu mến trang sức mỹ nghệ nay.

Nghệ thuật chạm khắc siêu việt. Ảnh: Kyluc.vn.

Không gian trưng bày Tịnh Tâm kim cổ tại Huế. Ảnh: Báo Lao động.

Hành trình vươn tầm thế giới của thương hiệu Kế Môn

Hơn hai thế kỷ trôi qua, người dân làng nghề kim hoàn Kế Môn đã mang theo ngọn lửa nghề đi khắp mọi miền tổ quốc, lập nghiệp tại các đô thị lớn và thậm chí vươn tầm ra quốc tế. Nghề kim hoàn không chỉ là phương kế sinh nhai mà đã trở thành niềm tự hào lớn lao của vùng đất cố đô.

Bia đá ghi nhớ công ơn tổ nghề. Ảnh: Kyluc.vn.

Sản phẩm lưu niệm mạ vàng đẳng cấp. Ảnh: Kyluc.vn.

Hiện nay, ngay cả tại bang Texas (Mỹ), người gốc Kế Môn cũng sở hữu hàng chục cơ sở chế tác vàng bạc uy tín. Tại quê nhà Huế, các tác phẩm nghệ thuật tinh xảo này được gìn giữ, trưng bày trang trọng tại không gian văn hóa “Tịnh Tâm Kim Cổ” và luôn là điểm nhấn thu hút khách du lịch trong các kỳ Festival Nghề truyền thống Huế.

Tranh chùa Phước Duyên mạ đồng vàng độc đáo. Ảnh: Thanh niên Việt.

Bộ kiềng hoa sen mang đậm quốc hồn quốc túy. Ảnh: Thanh niên Việt.

Vào ngày 27 tháng 2 âm lịch hàng năm, lễ giỗ tổ nghề lại được tổ chức trang trọng. Đến với Huế vào dịp này, du khách sẽ có cơ hội hiếm có để tận mắt chiêm ngưỡng những công đoạn chế tác thủ công tinh vi, đồng thời cảm nhận được nét đẹp tâm linh sâu sắc của một làng nghề huyền thoại qua bài thơ truyền đời:

“Lò bạc nghe ra tiếng cũng thèm

Ngày ngày luyến tiếp khách hàng sang

Dát hàn theo thế hình long hổ

Đầu chạm làm nên cảnh phụng loan

Lắm thuở cầm cung day mũi bạc

Từng phen lên ngựa trải ngàn vàng

Rao tài bủa vớt oai lừng lẫy

Nghề nghiệp lâu dài vững đặc san”.

Bộ đồ nghề nhuốm màu thời gian của thợ kim hoàn xưa. Ảnh: Báo Lao động.

Tác phẩm Long phụng Song Hỷ bằng bạc cực kỳ sống động. Ảnh: Thanh niên Việt.