Khám Phá Cung Diên Thọ: Cung Điện Quy Mô Nhất Cố Đô Huế

Cung Diên Thọ là hệ thống cung điện cổ kính dành riêng làm nơi ở của các Hoàng thái hậu và Thái hoàng thái hậu triều Nguyễn. Nằm yên bình ở phía tây Tử Cấm Thành, cung Diên Thọ được đánh giá là cung điện quy mô nhất còn tồn tại nguyên vẹn cho đến ngày nay tại cố đô.

Kiến trúc bề thế của di tích cung Diên Thọ

Được xây dựng vào tháng 4 năm 1804 dưới thời vua Gia Long làm nơi sinh sống cho mẹ của ngài, cung Diên Thọ sau đó đã trải qua nhiều đợt đại tu, sửa chữa và đổi tên qua các triều đại để phù hợp với đời sống của các vị Hoàng thái hậu tiếp theo.

Cổng cung Diên Thọ trầm mặc qua thời gian. Ảnh: liwu_yuxin.

Dẫu chịu nhiều tác động từ biến cố lịch sử và chiến tranh tàn phá, khu di tích cung Diên Thọ vẫn giữ được những nét nguyên bản, tái hiện sinh động nếp sống vương giả và chuẩn mực sinh hoạt của các bậc mẫu nghi thiên hạ thời phong kiến.

Góc rêu phong cổ kính bên trong khuôn viên. Ảnh: thanhsu162.

Khuôn viên di tích có tổng diện tích lên tới 17.500m², bao gồm hơn 10 tòa nhà lớn nhỏ nằm khép kín trong bức tường thành hình chữ nhật kiên cố. Các công trình tiêu biểu như Diên Thọ chính điện, điện Thọ Ninh, lầu Tịnh Minh, tạ Trường Du và am Khương Ninh được kết nối chặt chẽ với nhau bằng hệ thống hành lang có mái che độc đáo.

Sập ngồi sơn son thếp vàng của Thái hậu. Ảnh: liwu_yuxin.

Tòa chính điện cung Diên Thọ được xây dựng theo hình chữ nhật có kích thước rộng 27,5m, dài 34,7m, thiết kế theo lối kiến trúc truyền thống gồm bảy gian, hai chái cùng hai hiên trước sau. Hệ thống vì kèo tiền doanh được chạm trổ hoa văn vô cùng tỉ mỉ, tinh xảo. Bốn gian ở hai bên được thiết kế thành các buồng kín đáo, yên tĩnh để phục vụ cuộc sống thường nhật của Hoàng thái hậu.

Nằm cách chính điện một khoảng sân rộng khoảng 20m là Điện Thọ Ninh, nơi dành riêng cho các bà mẹ thứ của nhà vua sinh sống. Dù có diện tích nhỏ hơn và kết cấu đơn giản, điện Thọ Ninh lại mang không gian vô cùng thoáng đãng, mát mẻ.

Một góc điện thờ trang nghiêm trong cung. Ảnh: liwu_yuxin.

Tạ Trường Du là ngôi nhà thủy tạ tuyệt mỹ dựng trên mặt hồ nước trong lành. Công trình sở hữu nền lát gạch hoa sinh động, vách gỗ trổ nhiều cửa sổ đón gió và nội thất chạm khắc cầu kỳ. Phía trước hồ nước có cầu nối dẫn ra hòn non bộ, tạo nên cảnh sắc sơn thủy hữu tình đậm chất cung đình.

Không gian nội thất cổ kính bên trong nhà Tả Trà. Ảnh: ngnbaophat.

Am Phước Thọ (hay còn gọi là Khương Ninh Các) nằm đối xứng với Tạ Trường Du. Đây là công trình tâm linh kép vừa làm chùa thờ Phật, vừa làm am thờ thánh. Nơi đây có kết cấu hai tầng biệt lập, tầng dưới là nơi thờ tự và sinh hoạt của các sư nữ, tầng trên được bày trí rực rỡ với cờ phướn, khám thờ và đặc biệt là bàn thờ hai vị Tổ nghề hát bội danh tiếng.

Vẻ đẹp nên thơ của Tạ Trường Du bên hồ nước tĩnh lặng. Ảnh: hoaian.nt.

Trong khi đó, Lầu Tịnh Minh được xây dựng muộn hơn vào năm 1927 trên nền cũ của nhà hát Thông Minh đường. Đây là tòa lầu mang phong cách kiến trúc phương Tây hiện đại, tân thời dành riêng cho mẹ của vị hoàng đế cuối cùng – vua Bảo Đại.

Lối hành lang rêu phong mang đậm dấu ấn thời gian. Ảnh: nadiatasso.

Nghệ thuật trang trí đỉnh cao tại cung Diên Thọ

Bên cạnh quy mô kiến trúc đồ sộ, cung Diên Thọ còn là một kiệt tác nghệ thuật trang trí đỉnh cao của triều Nguyễn, thể hiện sự uy nghiêm, lộng lẫy vốn có của chốn hoàng cung.

Họa tiết khảm sành sứ rực rỡ sắc màu dưới nắng. Ảnh: keyle88.

Các nghệ nhân xưa đã khéo léo kết hợp nhiều chất liệu cao cấp như gỗ quý, sành sứ, bột màu và vữa xi măng. Gỗ là vật liệu chủ đạo được chạm nổi các họa tiết sơn thủy, hoa lá vô cùng sinh động. Chất liệu sành sứ qua kỹ thuật khảm tỉ mỉ đã tạo nên những mảng tường rực rỡ sắc màu, lấp lánh phản chiếu ánh sáng mặt trời.

Nghệ thuật khảm gốm sứ độc đáo trên các bức tường. Ảnh: olaa.le.

Bên cạnh đó, các nghệ nhân còn sử dụng vôi vữa và bột màu để đắp nổi các bức phù điêu, hình tượng tròn bền bỉ trước khí hậu khắc nghiệt miền Trung. Những đề tài trang trí mang đậm triết lý phương Đông như Tứ Linh, Tứ Quý, Bát Quả xuất hiện phổ biến, gửi gắm ước vọng về một triều đại thịnh trị và gia đình hoàng tộc ấm êm.

Bức bình phong được khảm khắc tinh mỹ. Ảnh: duong_tuan.

Đặc biệt, màu sắc trang trí tại cung Diên Thọ được tính toán rất kỹ lưỡng dựa trên nguyên lý tương phản và chính phụ. Sắc màu lam (xanh dương) dịu mát được chọn làm tông màu chủ đạo bao trùm toàn bộ không gian nghệ thuật nơi đây.

Khoảng sân gạch rộng mở kết nối các dãy nhà. Ảnh: mineyes_vp89.

Theo văn hóa Huế xưa, màu nóng tượng trưng cho nam giới (tính dương), còn màu lam dịu dàng đại diện cho nữ giới (tính âm). Việc sử dụng màu lam làm chủ đạo thể hiện sự tinh tế của người xưa khi thiết kế một không gian sống yên bình, trang nhã dành riêng cho các bậc Thái hậu tôn quý.

Hồ súng thanh tịnh mang lại sự thư thái cho tâm hồn. Ảnh: tuantruongduc.

Một nét đẹp hoài niệm làm say đắm bước chân du khách. Ảnh: lanhue.

Tổng thể kiến trúc và nghệ thuật khảm sành sứ tinh xảo tại cung Diên Thọ không chỉ lưu giữ trọn vẹn những giá trị lịch sử vàng son của vương triều Nguyễn, mà còn là điểm tham quan văn hóa vô cùng hấp dẫn dành cho mọi du khách khi ghé thăm Cố đô Huế.