Hồ Tịnh Tâm: Vườn ngự uyển thơ mộng của Kinh thành Huế

Hồ Tịnh Tâm ngày nay thuộc phường Thuận Thành, vốn là một đoạn của dòng sông Kim Long được cải tạo lại từ xưa. Vào năm 1822, triều Nguyễn đã huy động tới 8.000 binh lính tham gia quá trình tôn tạo kỳ công này, biến hồ thành một khu vườn ngự uyển hoàng gia lộng lẫy ngay bên ngoài Đại nội.

Nếu bạn đang tìm kiếm một không gian thanh tịnh, mang đậm dấu ấn lịch sử giữa lòng cố đô thì hồ Tịnh Tâm chính là điểm đến không thể bỏ qua. Nơi đây không chỉ sở hữu nét kiến trúc cung đình tinh tế mà còn gắn liền với những câu chuyện văn hóa đặc sắc của triều Nguyễn.

Lịch sử hình thành hồ Tịnh Tâm – Tuyệt tác kiến trúc cung đình Huế

Xưa kia, khu vực hồ Tịnh Tâm vốn là vết tích cũ của dòng sông Kim Long. Sau khi xây dựng Kinh thành Huế, triều đình đã cho cải tạo khu vực này thành hồ Ký Tế. Ít ai biết rằng, hai bãi nổi nằm giữa lòng hồ từng có thời gian được sử dụng làm nơi lưu trữ thuốc súng và diêm tiêu của triều đình.

Sen trắng thanh tao nở rộ ở hồ Tịnh Tâm. Ảnh: Báo Thừa Thiên Huế.

Vào năm Minh Mạng thứ 3, nhà vua đã huy động tới 8.000 binh lính dốc sức ngày đêm cải tạo toàn diện hồ Ký Tế để biến nơi đây thành chốn tiêu dao, thưởng ngoạn cho hoàng gia. Sau khi hoàn thành, hồ được đổi tên thành hồ Tịnh Tâm và nhanh chóng trở thành một trong những vườn ngự uyển có cảnh sắc trữ tình, thơ mộng bậc nhất Kinh thành Huế.

Không gian đi dạo yên bình bên hồ. Ảnh: Báo Lao động.

Hồ có cấu trúc hình chữ nhật với chu vi khoảng 1500m. Trên mặt hồ nổi lên ba hòn đảo nhỏ mang tên Bồng Lai, Phương Trượng và Doanh Châu. Toàn bộ khuôn viên biệt lập này được ngăn cách với thế giới bên ngoài bằng một vòng tường gạch kiên cố.

Hồ là công trình kiến trúc tuyệt mỹ thời nhà Nguyễn. Ảnh: Báo Lao động.

Bốn mặt hồ được bố trí bốn cửa quan trọng bao gồm: cửa Hạ Huân ở phía nam, cửa Đông Hy ở phía bắc, cửa Xuân Quang ở phía đông và cửa Thu Nguyệt ở phía tây. Xung quanh các hòn đảo và dọc theo bờ hồ, triều đình cho trồng nhiều loại liễu, trúc cùng các loài hoa cỏ quý hiếm, riêng dưới lòng hồ thì phủ kín loại sen bách diệp danh tiếng.

Cầu Hồng Cừ bắc qua đảo Bồng Lai. Ảnh: Báo Lao động.

Điểm nhấn nổi bật nhất của danh thắng này là đảo Bồng Lai nằm ở phía nam. Ngay trung tâm đảo tọa lạc điện Bồng Doanh với kiến trúc 3 gian 2 chái độc đáo, mái trùng diêm lợp ngói lưu li xanh mướt. Ngôi điện hướng về phía nam, xung quanh có lan can gạch bảo vệ và được kết nối với bờ hồ bằng cây cầu Bồng Doanh cổ kính.

Những lũy tre xanh mướt trong vườn ngự uyển. Ảnh: Báo Tiền phong.

Phía đông của điện Bồng Doanh là nhà thủy tạ Thanh Tâm thanh cảnh, phía tây là lầu Trừng Luyện uy nghiêm hướng về hướng tây. Đi ngược về phía bắc, du khách sẽ bắt gặp cửa và cây cầu Hồng Cừ thơ mộng.

Góc bình yên được giới trẻ yêu thích tại hồ. Ảnh: rimmart3101

Có thể nói, hồ Tịnh Tâm là một tổng thể kiến trúc nghệ thuật cung đình đỉnh cao, kết hợp hài hòa giữa bàn tay kiến tạo tài hoa của con người và cảnh sắc thiên nhiên nguyên bản. Người xưa đã khéo léo thiết kế hồ mô phỏng theo chữ Tâm (心) viết bằng chữ Hán, với đường cong mềm mại của bờ hồ và ba chấm chính là ba hòn đảo nổi, tạo nên một bức tranh thư pháp thủy mặc vô cùng sống động.

Cận cảnh nét đẹp của sen bách diệp. Ảnh: Báo Lao động.

Cảnh sắc tuyệt mỹ nơi đây đã trở thành nguồn cảm hứng bất tận cho nhiều thế hệ hoàng đế triều Nguyễn như Minh Mạng, Thiệu Trị, Tự Đức… sáng tác những tác phẩm văn chương bất hủ. Trong đó, nổi tiếng nhất là chùm thơ “Bắc hồ thập cảnh” của vua Minh Mạng. Đặc biệt, trong hoàng sê ca ngợi 20 cảnh đẹp đất Thần Kinh, vua Thiệu Trị đã trân trọng xếp hồ Tịnh Tâm ở vị trí thứ ba và cho khắc tranh, đề thơ treo tại các cung điện lớn.

Du khách thong thả ngắm cảnh bên hồ. Ảnh: Báo Thừa Thiên Huế.

Hành trình hồi sinh giống sen trắng quý hiếm tại hồ Tịnh Tâm

Trong ký ức của người dân xứ Huế, nước hồ Tịnh Tâm xưa kia luôn trong vắt và ngào ngạt hương thơm của loài sen bách diệp mỗi khi mùa hè gõ cửa. Sen bách diệp là giống sen quý có hàng trăm cánh hoa nhỏ màu hồng nhạt xếp chồng lên nhau, được coi là “vương hậu” của các loài sen.

Hoạt động thu hoạch sen trên hồ. Ảnh: Tiến Long.

Không chỉ sở hữu vẻ đẹp thanh khiết, hạt sen thu hoạch từ hồ Tịnh Tâm còn có chất lượng vượt trội so với các vùng khác. Hạt sen khi nấu chín vừa dẻo, vừa bùi lại có hương thơm dịu nhẹ đặc trưng. Thời phong kiến, đây là sản vật thượng hạng chỉ dùng để tiến vua và phục vụ các buổi yến tiệc hoàng gia.

Sắc sen dịu dàng tôn vinh nét đẹp văn hóa cố đô. Ảnh: jack240987

Chính sắc hương nồng nàn của loài sen quý này đã để lại ấn tượng sâu đậm nhất trong lòng mỗi du khách khi có dịp ghé thăm mảnh đất cố đô.

Nghệ thuật ướp trà sen ngay trên mặt hồ. Ảnh: Báo Thừa Thiên Huế.

Sau nhiều năm chịu ảnh hưởng của ô nhiễm và xuống cấp, vào năm 2020, chính quyền thành phố Huế đã triển khai dự án cải tạo toàn diện cảnh quan hồ Tịnh Tâm. Một trong những nhiệm vụ cốt lõi và khó khăn nhất là khôi phục lại giống sen trắng cổ xưa.

Vẻ đẹp tinh khôi của đóa sen trắng. Ảnh: agustin4366

Giống sen trắng vốn rất “nhạy cảm”, chỉ sinh trưởng tốt trong môi trường nước hoàn toàn trong sạch. Nhằm hồi sinh loài hoa quý này, các đơn vị chuyên môn cùng người dân địa phương đã phải tốn rất nhiều công sức dọn dẹp lòng hồ, xử lý bùn thải, cải tạo tầng đáy và diệt trừ các mầm thực vật gây hại để tạo môi trường sống lý tưởng cho sen.

Hạt sen Tịnh Tâm nổi tiếng dẻo thơm khó cưỡng. Ảnh: Báo Thừa Thiên Huế.

Dù giống sen trắng cho năng suất không cao và đòi hỏi quy trình chăm sóc phức tạp, người dân xứ Huế vẫn quyết tâm duy trì và nhân rộng vì những giá trị văn hóa và tinh thần vô giá mà loài hoa này mang lại.

Hoa sen nở rực rỡ báo hiệu sự hồi sinh của ngự uyển xưa. Ảnh: jack240987

Hiện nay, những bông sen trắng tinh khôi đã nở rộ ngát hương trên mặt hồ Tịnh Tâm. Đến mùa thu hoạch, sen được sử dụng để ướp trà ngay giữa lòng hồ, tạo nên thức quà thanh nhã phục vụ du khách thập phương, đồng thời góp phần nâng tầm thương hiệu trà sen Huế bay cao, bay xa hơn trên bản đồ ẩm thực.

Trà sen Tịnh Tâm mang hương vị hoàng cung tinh tế. Ảnh: Báo Thừa Thiên Huế.