Hát Then Bình Liêu – Nét Văn Hóa Say Đắm Của Người Tày

Người Tày ở huyện vùng cao Bình Liêu, Quảng Ninh sở hữu bản sắc văn hóa phong phú, trong đó nổi bật là điệu hát then Bình Liêu – loại hình nghệ thuật mang ý nghĩa sâu sắc trong đời sống của đồng bào.

Hát Then Bình Liêu và hành trình của các then

Người Tày chiếm đến 55% dân số toàn huyện Bình Liêu. Đến bất kỳ bản làng nào của người Tày tại đây, du khách đều có cơ hội thưởng thức làn điệu then đàn tính đặc trưng. Diễn xướng hát then Bình Liêu thường xuất hiện trong các nghi lễ tín ngưỡng của đồng bào Tày, Nùng, Thái.

Biểu diễn hát then. Ảnh: Huyện Bình Liêu.

Hát then là hình thức sử dụng âm điệu để kể về cuộc hành trình của các then mang lễ vật lên mường trời, thay mặt con người cầu xin những điều tốt đẹp dưới trần gian. Nhạc cụ không thể thiếu khi diễn xướng là cây tính tảu, bởi then và tính tảu như bóng với hình, không thể tách rời.

Hát then phục vụ du khách. Ảnh: Huyện Bình Liêu.

Âm điệu và lời then đặc trưng

Âm điệu trầm bổng, dặt dìu cùng lời then diễn tả từng chặng đường của đoàn quân then: khi giục giã vội vã, lúc khoan thai dừng nghỉ, khi thỉnh cầu tha thiết hay vượt biển rộn rã. Từng chương, từng đoạn trong bài then (gọi là “không” và “khái”) được bà then, ông then trình diễn, đưa người nghe lạc vào thế giới mới lạ hòa quyện trong tiếng đàn tính tảu.

Lầu then, một nghi lễ then truyền thống. Ảnh: Huyện Bình Liêu.

Đêm hát then có vai trò như liệu pháp tinh thần cho người ốm, mang lại niềm tin, phấn chấn và yêu đời. Vì thế người Tày có câu: “Đêm ốm dài, đêm then ngắn”, chứng tỏ hát then Bình Liêu khiến con người quên đi muộn phiền, lo lắng và bệnh tật.

Hát then không thể tách rời đàn tính tảu. Ảnh: Báo Quảng Ninh.

Hát then trong đời sống và du lịch

Làn điệu then gắn liền với mỗi người Tày từ khi còn là bào thai đến lúc từ giã trần đời. Ngày nay, những bài then mới được nghệ nhân đặt lời, đưa cuộc sống chân thực vào tác phẩm khiến công chúng đón nhận dễ dàng hơn. Hát then ở Bình Liêu theo thể thơ 7 chữ, mỗi câu hát mang ý nghĩa tốt đẹp, cầu chúc may mắn.

Nhiều người trẻ ở Bình Liêu đam mê hát then. Ảnh: Báo Quảng Ninh.

Then Bình Liêu thường giản đơn, thủ thỉ tâm tình với người nghe. Với người Tày, then chính là thơ, là cách ví von sâu sắc. Hát then không thể thiếu khi khách đến nhà hay làm nhà mới. Có rất nhiều chủ đề trong then như ca ngợi quê hương, tình yêu đôi lứa, tình cảm gia đình hay hát về Bác Hồ.

Hát then trở thành sản phẩm du lịch. Ảnh: Báo Quảng Ninh.

Nhiều tác phẩm then ở Bình Liêu vẫn còn sức sống mãnh liệt, gắn liền với cuộc kháng chiến chống Mỹ, công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc hay ca ngợi quê hương Bình Liêu ngày nay. Then không những giúp con người bày tỏ cảm xúc mà còn thể hiện tình yêu quê hương, đất nước, trở thành phương tiện tuyên truyền đạt hiệu quả cao.

Hát then bên bờ suối. Ảnh: Báo Quảng Ninh.

Gìn giữ và phát huy hát then Bình Liêu

Hiện nay hát then Bình Liêu đã trở thành sản phẩm du lịch đặc sắc. Du khách đến Bình Liêu được tìm hiểu về hát then, đàn tính và thưởng thức các tiết mục do đồng bào Tày biểu diễn. Từ một loại hình diễn xướng thiên về tín ngưỡng, làn điệu then đang được phát huy thành thế mạnh du lịch tinh thần, thể hiện sức sống bền bỉ của di sản. Hát then đã được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại mà người Tày Bình Liêu đang gìn giữ.

Nhiều CLB Hát then cho bạn trẻ. Ảnh: Báo Điện tử ĐCS Việt Nam.