Tàng Thư Lâu: Khám phá kho lưu trữ tài liệu triều Nguyễn độc đáo

Tàng Thư Lâu là một trong những nơi cất giữ thư tịch cổ lớn nhất của vương triều nhà Nguyễn. Nằm ở phía Đông Bắc Hoàng thành Huế, trải qua bao biến thiên của lịch sử, công trình kiến trúc độc đáo này cuối cùng đã được khôi phục nguyên vẹn vị thế vốn có.

Lịch sử thăng trầm của Tàng Thư Lâu – Kho lưu trữ tài liệu triều Nguyễn

Kinh thành Huế hình thành cách đây hơn hai thế kỷ luôn khiến hậu thế kinh ngạc bởi tài năng quy hoạch của các bậc tiền nhân, tạo nên một cố đô hài hòa tuyệt diệu với thiên nhiên xứ Huế.

Kiến trúc độc đáo của Tàng Thư Lâu ngày nay giữa lòng cố đô. Ảnh: VnExpress.

Giữa hơn 40 hồ nước lớn nhỏ trong nội thành Huế, bên cạnh hồ Tịnh Tâm nổi tiếng, là hồ Học Hải trầm mặc, khiêm nhường. Nơi đây đã được vua Minh Mạng lựa chọn để xây dựng Tàng Thư Lâu vào năm 1825. Đây là công trình mang ý nghĩa lịch sử đặc biệt mà nhà Nguyễn để lại trên một hòn đảo nhân tạo độc lập.

Bên trong không gian trưng bày của Tàng Thư Lâu. Ảnh: VnExpress.

Nơi đây từng là trung tâm lưu trữ tất cả các tư liệu bang giao đối nội và đối ngoại của triều đình. Số lượng tư liệu khổng lồ đến mức chỉ riêng địa bạ đất đai thời Gia Long và Minh Mạng đã lên tới 12.000 tập. Có những thời điểm, triều đình phải huy động đến 45 người chuyên trách để sắp xếp và bảo quản toàn bộ kho tàng này.

Nhiều bộ sách cổ cực kỳ quý giá được lưu trữ cẩn thận. Ảnh: VnExpress.

Gần 125 năm hoạt động của lầu Tàng Thư chính thức khép lại cùng với sự chấm dứt của chế độ phong kiến Việt Nam vào năm 1945. Kể từ mốc thời gian đó, các tài liệu quý tại đây bị thất thoát và chuyển dịch đi nhiều nơi. Công trình cũng bị thay đổi công năng sử dụng và xuống cấp nghiêm trọng theo thời gian.

Không gian yên tĩnh dành cho độc giả đến nghiên cứu. Ảnh: CAND.

May mắn thay, cấu trúc cốt lõi của công trình vẫn được giữ vững cho đến ngày được trùng tu toàn diện. Dù vậy, lịch sử ghi nhận đây không phải là nơi lưu trữ tư liệu đầu tiên của nhà Nguyễn nhưng lại là công trình hoàn thiện nhất còn tồn tại.

Một số hiện vật lịch sử được trưng bày trang trọng. Ảnh: Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch.

Kiến trúc phòng hỏa, chống ẩm độc đáo của lầu Tàng Thư

Quá trình bảo tồn và phát huy giá trị di sản bắt đầu từ việc nghiên cứu cấu trúc xây dựng đặc biệt của công trình. Để đi vào lầu, người ta chỉ có thể đi qua một lối duy nhất là cây cầu đá bắc ngang hồ Học Hải.

Lối đi độc đạo bắc qua hồ nước trong xanh. Ảnh: CAND.

Thiết kế của lầu cực kỳ khoa học: xung quanh bao bọc bởi hồ nước sâu để ngăn ngừa hỏa hoạn và hạn chế sự xâm nhập của các loài gặm nhấm phá hoại giấy tờ.

Châu bản triều Nguyễn với bút tích ngự phê bằng mực son. Ảnh: Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch.

Ở tầng dưới, sàn nhà được rải nhiều lưu huỳnh để xua đuổi côn trùng, mối mọt. Tầng trên – nơi trực tiếp lưu trữ tài liệu triều Nguyễn – được trổ rất nhiều cửa sổ lớn nhỏ, xung quanh có lan can thông thoáng giúp lưu thông không khí, tránh ẩm mốc do khí hậu mưa nhiều của miền Trung.

Kiến trúc độc đáo giao thoa giữa nét truyền thống và hiện đại phương Tây. Ảnh: Công Lý.

Với quy mô 7 gian hai chái ở tầng trên và 11 gian ở tầng dưới, công trình thể hiện sự giao thoa hài hòa giữa kiến trúc phương Đông truyền thống và kỹ thuật phương Tây đương thời. Tất cả các chi tiết này hiện đã được phục dựng chuẩn xác dựa trên các bản vẽ và tư liệu cổ.

Địa thế cô lập giữa hồ nước tạo điều kiện tối ưu để bảo quản tài liệu. Ảnh: Vnexpress.

Sự hồi sinh của một trung tâm văn hóa di sản tại Huế

Một công trình kiến trúc cổ sẽ không thể thực sự sống lại nếu chỉ được phục dựng phần vỏ vật chất mà thiếu đi phần hồn cốt bên trong. Nhận thức rõ điều này, Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế đã nỗ lực sưu tầm lại những tài liệu bị thất lạc, đồng thời khôi phục các hoạt động nghiên cứu tại đây.

Lối vào rợp bóng cây xanh mát dẫn lối du khách. Ảnh: thuathienhue.gov.vn

Những trang tài liệu gốc quý giá, rõ nét mực tàu hay những dấu triện đỏ chói là thành quả của quá trình làm việc miệt mài, tỉ mỉ của các nhà nghiên cứu. Không chỉ tìm kiếm trong các kho lưu trữ nhà nước, họ còn lặn lội sưu tầm các sắc phong, gia phả quý giá còn lưu giữ trong dân gian.

Không gian lầu 2 thoáng đãng ngập tràn ánh sáng tự nhiên. Ảnh: CAND.

Sau “giấc ngủ đông” kéo dài gần 75 năm, Tàng Thư Lâu đã thực sự hồi sinh đầy sức sống. Nơi đây dần trở thành điểm hẹn văn hóa quen thuộc của các bạn trẻ yêu lịch sử. Đặc biệt, việc số hóa hàng loạt tài liệu triều Nguyễn giúp việc tra cứu thông tin trở nên thuận tiện hơn bao giờ hết, tạo ra kho dự phòng dữ liệu trực tuyến vô giá.

Hệ thống máy tính hiện đại hỗ trợ đắc lực cho việc tra cứu tài liệu số hóa. Ảnh: CAND.

Huế hiện đang sở hữu 5 di sản văn hóa được UNESCO vinh danh, trong đó có nhiều di sản tư liệu gắn liền với lịch sử tồn tại của lầu Tàng Thư. Do đó, việc phục hồi công trình này có ý nghĩa cực kỳ quan trọng trong việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản cố đô.

Nơi kết nối các giá trị văn hóa truyền thống đến với công chúng hiện đại. Ảnh: CAND.

Sự hồi sinh của Tàng Thư Lâu không chỉ tái hiện một kho lưu trữ tài liệu triều Nguyễn quý hiếm mà còn mở ra một trung tâm nghiên cứu di sản năng động, kết nối bền chặt các giá trị của quá khứ với hơi thở của cuộc sống đương đại.