Khám Phá Nhà Vườn An Hiên – Tuyệt Tác Kiến Trúc Cố Đô

Chịu ảnh hưởng sâu sắc của thuật phong thủy với kiến trúc và thiên nhiên hòa quyện tuyệt mỹ, nhà vườn An Hiên rộng tới gần 5.000 m² quay hướng chính về phía sông Hương thơ mộng là điểm đến không thể bỏ qua tại cố đô.

Nhà vườn An Hiên – Biểu tượng kiến trúc nhà vườn Huế

Nhà vườn Huế luôn mang một dấu ấn vô cùng đậm nét, vừa sở hữu dáng vẻ quý tộc sang trọng, lại vừa thấm đượm màu sắc dân gian truyền thống. Trong số hàng trăm ngôi nhà cổ vẫn còn tồn tại vững chãi theo thời gian, nhà vườn An Hiên chính là công trình tiêu biểu nhất đại diện cho lối kiến trúc độc đáo này.

Nhà vườn Huế mang một dấu ấn đậm nét, vừa có dáng vẻ quý tộc, lại vừa có màu sắc dân gian truyền thống. Trong hàng trăm ngôi nhà vườn vẫn còn tồn tại, nhà vườn An Hiên là công trình tiêu biểu nhất. Nhà vườn nằm ở bờ bắc sông Hương, phía tây kinh thành, thuộc vùng đất Kim Long, nơi xưa kia là thủ phủ của các chúa Nguyễn (nay là địa chỉ số 58 đường Nguyễn Phúc Nguyên, thôn Xuân Hòa, xã Hương Long, TP Huế), cách không xa chùa Thiên Mụ.

Toàn bộ khuôn viên tọa lạc ngay bên bờ bắc của dòng sông Hương giang, phía tây kinh thành, thuộc vùng đất Kim Long lịch sử. Đây từng là nơi ngự trị, đóng đô của các chúa Nguyễn xưa kia và hiện tại nằm ở địa chỉ số 58 đường Nguyễn Phúc Nguyên, thôn Xuân Hòa, xã Hương Long, thành phố Huế, cách chùa Thiên Mụ chỉ vài phút di chuyển.

Vung đất Kim Long có nhiều nhà vườn tạo nên một hệ thống nhà vườn đặc sắc. Từ giữa thế kỷ 17, chúa Nguyễn Phúc Lan đã chọn nơi này làm thủ phủ xứ Đàng Trong, và vùng đất này trở nên phồn thịnh. Bên cạnh những hoàng cung lộng lẫy là dinh cơ, phủ đệ của những ông hoàng, bà chúa và giới thượng lưu. Theo sử sách ghi chép, tới thời nhà Nguyễn (1802-1945), vua Gia Long đã xây kinh thành mới ở khu vực làng Phú Xuân kế đó không xa. Khu vực Kim Long không hề kém vị thế, lại càng phù hợp để xây dựng những cơ ngơi riêng của hoàng tộc và quan lại triều đình. Nhà vườn An Hiên cũng như nhiều nhà vườn khác ở nơi đây được ra đời trong bối cảnh ấy.

Lịch sử thăng trầm của ngôi phủ đệ hoàng tộc

Theo những tài liệu xưa lưu giữ bởi dòng họ, trước năm 1895, vị gia chủ đầu tiên sở hữu dinh cơ này chính là công chúa thứ 18 của hoàng đế Dục Đức. Ở thời điểm đó, công trình này được gọi là phủ công chúa. Trải qua những thăng trầm của lịch sử cùng sự thay đổi của thời cuộc, ngôi nhà đã nhiều lần đổi chủ, hầu hết đều là những bậc hoàng thân quốc thích, quan lại triều đình hoặc tầng lớp thượng lưu danh giá xứ Thuận Hóa.

Theo tài liệu của gia đình, trước năm 1895, gia chủ đầu tiên là công chúa thứ 18 của vua Dục Đức, khi đó dinh cơ này là phủ công chúa. Sau đó vì hoàn cảnh riêng của mỗi chủ nhân, lẫn bối cảnh lịch sử chung, ngôi nhà đã đổi chủ nhiều lần, đều là hoàng thân, quan lại và giới thượng lưu ở Huế.

Người chủ gắn bó sâu sắc và có công gìn giữ ngôi nhà lâu dài nhất là bà Đào Thị Xuân Yến, người thừa kế và trực tiếp quản lý di sản này từ năm 1936 đến năm 1997 sau khi chồng bà qua đời. Chồng bà là ông Tuần Vũ Nguyễn Đình Chi, một vị quan tuần phủ Hà Tĩnh lừng lẫy bấy giờ. Sinh thời, cả hai ông bà đều là những trí thức có uy tín lớn trong xã hội. Dưới thời kỳ của họ, nhà vườn An Hiên không chỉ là tư gia ấm cúng mà còn là nơi hội ngộ thường xuyên của giới nhân sĩ, trí thức và các tao nhân mặc khách khắp cả nước.

Người chủ gắn bó lâu nhất là bà Đào Thị Xuân Yến, thừa kế nhà từ 1936 đến 1997 khi chồng qua đời. Bà là vợ ông Tuần Vũ Nguyễn Đình Chi, bấy giờ ông đang giữ chức Tuần phủ Hà Tĩnh. Sinh thời, ông bà Nguyễn Đình Chi là những người có học thức, uy tín trong xã hội. An Hiên là tư gia và cũng là nơi lui tới của nhiều nhân sĩ trí thức, tao nhân mặc khách.

Kiến trúc nhà rường cổ kính hòa quyện với phong thủy

Khuôn viên di sản được thiết kế theo chuẩn mực khắt khe của nghệ thuật kiến trúc nhà vườn Huế, kết hợp hài hòa với các quy luật phong thủy phương Đông cổ truyền. Ngôi nhà rường 3 gian 2 chái truyền thống rộng khoảng 135 m² tọa lạc uy nghi tại vị trí trung tâm của khu vườn rộng lớn gần 5.000 m².

Nhà vườn An Hiên được thiết trí mẫu mực theo kiến trúc nhà vườn xứ Huế, chịu ảnh hưởng bởi thuật phong thủy. Kiến trúc và thiên nhiên hòa quyện vào nhau. Quần thể công trình rộng tới gần 5.000 m2 quay hướng chính về phía sông Hương. Chủ thể là một ngôi nhà rường nằm ở trung tâm khu vườn, rộng 135 m2.

Đặc biệt, toàn bộ kết cấu chịu lực chính của ngôi nhà được dựng hoàn toàn bằng hệ thống cột gỗ mít vững chãi, liên kết chặt chẽ với nhau bằng các mối mộng gỗ thủ công cực kỳ khít khao mà không cần sử dụng đến một chiếc đinh sắt nào.

Toàn bộ hệ khung kết cấu nhà được làm bằng gỗ, liên kết mộng hoàn toàn.

Ngôi nhà sở hữu tổng cộng 48 cột lớn nhỏ gối trên những bệ đá vững chãi để tránh ẩm mốc. Bên cạnh hệ cột gỗ mít là hệ thống đòn tay làm từ gỗ kiền kiền dẻo dai và các tấm ván ngăn cách các không gian được chế tác từ gỗ lim đen bóng quý hiếm.

Ngôi nhà có tất cả 48 cột, cùng hệ thống vì kèo được làm bằng gỗ mít; đòn tay gỗ kiền kiền; ván ngăn trong nhà gỗ lim. Các cột được gối trên bệ đá.

Không chỉ dừng lại ở kết cấu vững chãi, hệ thống vì kèo còn được các nghệ nhân xưa chạm khắc vô số hoa văn rồng mây, hoa lá vô cùng sắc nét, tinh xảo. Mái nhà được lợp tầng tầng lớp lớp ngói liệt dày dặn, phần bờ nóc đắp nổi hình tượng lưỡng long chầu nguyệt tinh tế, chính giữa đỉnh mái tôn nghiêm là đóa hoa sen thanh tao thoát tục.

Hệ thống vì kèo được chạm trổ hoa văn tinh xảo. Mái lợp ngói liệt nhiều lớp, bờ nóc hai bên đắp rồng chầu, ở giữa đỉnh mái có hình hoa sen…

Nội thất bên trong nhà rường cổ kính này tuân thủ nghiêm ngặt theo các nguyên tắc văn hóa truyền thống phương Đông. Gian chính giữa trang trọng nhất được dùng làm nơi thờ tự theo tôn chỉ “tiền Phật hậu linh” (phía trước thờ Đức Phật từ bi, phía sau thờ cúng ông bà tổ tiên).

Không gian nội thất của ngôi nhà được phân chia rõ ràng theo chức năng sử dụng. Gian giữa là gian thờ, với nguyên tắc bài trí: “tiền Phật hậu linh” (thờ Phật phía trước, thờ tổ tiên phía sau).

Hai gian phụ bên cạnh là nơi tiếp khách, tuân thủ chặt chẽ quy luật “tả nam hữu nữ” (nam giới ngồi bên trái, nữ giới ngồi bên phải). Cách phân chia khu vực sinh hoạt ở hai chái nhà cũng tương tự như vậy. Nơi đây hiện vẫn lưu giữ nguyên vẹn bức hoành phi đề bốn chữ vàng “Văn Võ Trung Hiếu” do chính tay hoàng đế Bảo Đại ngự ban cho gia tộc vào năm 1937, cùng hàng loạt bài thơ ngự chế của vua Thành Thái được treo trang trọng tại phòng khách.

Hai gian hai bên là nơi tiếp khách theo nguyên tắc “tả nam hữu nữ” (nam bên trái, nữ bên phải), hai chái nhà cũng tương tự, là nơi ở và sinh hoạt của nam (bên trái) và nữ (bên phải), theo quan niệm thời phong kiến. Ngôi nhà có nhiều kỷ vật quý của cung đình triều Nguyễn. Đó là bức hoành phi đề 4 chữ “Văn Võ Trung Hiếu” do vua Bảo Đại ban cho gia đình năm 1937, hiện treo ở gian giữa, và many bài thơ của vua Thành Thái, hiện cũng được treo ở nơi tiếp khách trong nhà.

Khu vườn thượng uyển thu nhỏ quy tụ sản vật ba miền

Bên cạnh ngôi nhà rường cổ kính, điểm nhấn làm nên tên tuổi của nhà vườn An Hiên chính là không gian sinh thái bao quanh bốn bề. Lối vào nhà được phủ bóng mát bởi hàng cây mơ cổ thụ được vun trồng từ những năm 1940. Đi sâu vào trong, du khách sẽ ngỡ ngàng trước bộ sưu tập các loại cây ăn trái đặc sản vô cùng đa dạng từ cả ba miền Bắc – Trung – Nam.

Phía trước và xung quanh nhà là sân vườn với rất nhiều loại cây bốn mùa xanh tươi, đơm hoa kết trái. Nhiều loại cây được trồng rất lâu năm, như hàng mơ ở lối vào được trồng từ những năm 1940. Nhiều loại cây ăn quả, nhiều giống cây quý hiếm khắp 3 miền cũng được đưa về đây. Có thể kể tới măng cụt, sầu riêng, thanh long… của miền nam; mơ, hồng, vài thiều… của miền bắc; thanh trà, dâu, vả… của miền trung.

Du khách có thể dễ dàng tìm thấy những gốc măng cụt, sầu riêng, thanh long ngọt lịm của miền Nam; những tán hồng, vải thiều, mơ căng mọng của miền Bắc hay những cây thanh trà, dâu, vả đặc trưng của dải đất miền Trung nắng gió.

Trải qua những thăng trầm của thời gian và thời cuộc, nhà vườn An Hiên vẫn được bảo tồn nguyên vẹn. Hiện nay, nhà vườn An Hiên là một địa chỉ văn hóa, điểm dừng chân quen thuộc của những du khách tới Huế. Đó cũng là một nét riêng biệt của Huế trong văn hóa kiến trúc đô thị ở Việt Nam. Vé vào tham quan giá 20.000 đồng.

Vượt qua mọi phong ba bão táp của lịch sử, công trình tuyệt mỹ này vẫn đứng vững và bảo tồn gần như nguyên vẹn nguyên bản thiết kế ban đầu. Ngày nay, nơi đây đã trở thành một địa chỉ văn hóa, một di sản kiến trúc vô giá và là điểm dừng chân yên bình, thư thái cho bất kỳ ai muốn tìm lại một thoáng tĩnh lặng xưa cũ khi ghé thăm xứ Huế mộng mơ.

Theo Hà Thành/Vnexpress