Nhà truyền thống người Dao Ba Chẽ Quảng Ninh: Giữ gìn bản sắc

Trong nhịp sống hiện đại, các giá trị văn hóa dễ bị lãng quên. Nhà truyền thống người Dao tại Ba Chẽ góp phần gìn giữ những nét văn hóa lâu đời của cộng đồng người Dao Thanh Y và Dao Thanh Phán tại huyện miền núi Quảng Ninh.

Nhà truyền thống người Dao tại Ba Chẽ Quảng Ninh

Ba Chẽ là địa phương miền núi có nhiều đồng bào dân tộc thiểu số cùng sinh sống, trong đó hơn 40% dân số là người Dao với hai nhánh Dao Thanh Y và Dao Thanh Phán. Qua nhiều thế hệ, họ đã tiếp nối và làm đậm đà thêm sắc màu văn hóa đặc trưng của mình.

Nhà truyền thống người Dao. Ảnh: Báo Quảng Ninh.

Nhà truyền thống người Dao ở thôn Nam Hải, xã Nam Sơn được xây dựng để tiếp tục hành trình tìm lại những giá trị văn hóa truyền thống ở vùng Đông Bắc Quảng Ninh. Công trình nhằm phục vụ nhu cầu chiêm bái và tìm hiểu của cộng đồng người Dao bản địa.

Vui chơi ở nhà truyền thống. Ảnh: Báo Quảng Ninh.

Công trình được xây dựng theo kiểu nhà truyền thống nửa sàn, nửa đất với tổng diện tích trên 1600 mét vuông. Không gian văn hóa này được hình thành từ ý tưởng của các bậc cao niên người Dao, những người đã cố gắng giữ gìn bản sắc dân tộc trước sự thay đổi nhanh chóng của xã hội hiện đại.

Ảnh: Báo Quảng Ninh.

Nhà truyền thống người Dao gồm 2 tầng. Tầng 1 chia không gian trưng bày thành 2 khu riêng biệt dành cho Dao Thanh Y và Dao Thanh Phán. Mỗi khu vực gồm hàng trăm mẫu vật tái hiện phong phú tập quán, công cụ, dụng cụ trong lao động sản xuất và sinh hoạt hàng ngày.

Tái hiện nghi lễ cấp sắc. Ảnh: Báo Quảng Ninh.

Những mẫu vật đều được phục dựng nguyên vẹn từ đời thực hoặc mang về từ chính các cộng đồng Dao trên địa bàn huyện Ba Chẽ. Đó là những bộ trang phục Dao truyền thống như các tác phẩm nghệ thuật rực rỡ, tinh tế, truyền tải quan niệm về vũ trụ và nhân sinh thông qua các hoa văn họa tiết thêu, in.

Tái hiện nghi thức nhảy lửa. Ảnh: Báo Dân tộc.

Mỗi người Dao đều có trang phục riêng, được thêu dệt rất cầu kỳ. Những người bà, người mẹ dạy con cái thêu thùa từ bé. Thiếu nữ Dao tự mình làm những trang phục đẹp nhất để mặc trong ngày cưới và mùa lễ hội, bởi trang phục là yếu tố quan trọng tạo nên bản sắc độc đáo của người Dao.

Lễ hội Bàn Vương. Ảnh: Báo Quảng Ninh.

Các thành tố trong trang phục phụ nữ Dao Thanh Y bao gồm yếm, áo, quần, khăn đội đầu, dây đai, xà cạp, tua hồng, chùm hạt. Ở Ba Chẽ, trang phục được giữ khá nguyên vẹn và đầy đủ các bộ phận cấu thành.

Ở khu vực khác là những hình ảnh, hiện vật của lễ cấp sắc – lễ nghi quan trọng nhất trong văn hóa Dao, đánh dấu sự trưởng thành của người đàn ông Dao.

Lễ hội Bàn Vương ở nhà truyền thống người Dao. Ảnh: VOV.

Trong lễ cấp sắc, người thụ lễ được đặt pháp danh. Sau khi trải qua nghi lễ này, người đàn ông được công nhận là con cháu Bàn Vương, được trai quyền làm thầy, được cấp âm binh và được cúng tổ tiên.

Lễ cấp sắc là nghi lễ rất đặc sắc trong văn hóa Dao, chứa đựng nhiều quan niệm giáo dục và triết lý về nhân sinh quan, hướng con cháu đến chân, thiện, mỹ.

Trang phục Dao Thanh Y. Ảnh: Báo Quảng Ninh.

Không chỉ qua trang phục và các nghi lễ, văn hóa người Dao tại Ba Chẽ còn thể hiện đậm nét trong đời sống hàng ngày, đặc biệt là những dụng cụ được kế thừa từ nhiều đời. Giống như nhiều dân tộc thiểu số khác, bếp lửa không chỉ để nấu thức ăn mà còn có vai trò quan trọng trong văn hóa tâm linh.

Lễ cấp sắc của người Dao tại Quảng Ninh. Ảnh: Báo Quảng Ninh

Mỗi hiện vật được trưng bày tại nhà truyền thống người Dao đều mang những câu chuyện riêng, hiện thân cho những nét đặc sắc của dân tộc Dao hòa quyện trong dòng chảy văn hóa các dân tộc anh em sống chan hòa trên mảnh đất miền Đông Bắc tổ quốc.

Những tư liệu văn hóa phần nào phản ánh quá trình hình thành và phát triển của cộng đồng Dao tại Ba Chẽ, cung cấp nhiều bài học lịch sử quý giá, khơi dậy lòng yêu nước và niềm tự hào dân tộc cho các thế hệ người Dao.